Khái niệm mới đối với Việt Nam
“Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp” (tiếng Anh gọi là Corporate Social Responsibility, viết tắt CSR) được áp dụng khá phổ biến tại các quốc gia phát triển nhưng vẫn là một khái niệm rất mới mẻ đối với nhiều công ty sản xuất kinh doanh trong nước và cả với đa số người dân Việt Nam.
Chưa có một định nghĩa thống nhất nào về khái niệm này. Các nhà nghiên cứu thì cho rằng: CSR là sự cam kết của DN đóng góp cho việc phát triển kinh tế bền vững, thông qua những việc làm nâng cao chất lượng đời sống của người lao động, cho cộng đồng và toàn xã hội, theo cách có lợi cho cả DN cũng như phát triển chung của xã hội.
Trước đây các doanh nghiệp thường nghĩ rằngvai trò của họ trong xã hội là đóng thuế. Nhưng dần dần chúng ta thấy đóng thuế là không đủ. Để tạo ra sản phẩm, họ phải sử dụng môi trường, sử dụng tài nguyên thiên nhiên của đất nước và không ít DN lạm dụng, phá hoại môi trường. Do đó, DN không những phải đóng thuế đóng góp cho xã hội mà phải sản xuất mà không làm hại môi trường.
Khi ý thức DN phát triển đến mức độ cao hơn sẽ nhận thấy muốn sản xuất tốt thì ngoài chuyện đóng góp cho xã hội bằng thuế, DN phải không làm hại môi trường. Môi trường đây bao gồm môi trường thiên nhiên, môi trường lao động, môi trường sinh hoạt, tôn trọng người tiêu dùng…
Gần đây có những vi phạm rất trắng trợn của một số DN. Tại miền Nam, một công ty môi trường mà đổ hơn bốn trăm tấn rác thải xuống hồ trong nhiều năm thay cho việc họ phải xử lý chỗ rác thải đó. Công ty Đài Loan sản xuất bột ngọt tên là Vedan đổ chất thải xuống sông Thị Vải, làm không những cả môi trường chết mà còn làm thiệt hại rất nhiều cho người dân sinh sống trong vùng sông đó. Những ví dụ đó cho thấy không phải chỉ đóng thuế là đủ mà phải không làm hại môi trường, cả tự nhiên và xã hội.
Như vậy, CSR còn dựa vào một số các yếu tố hợp tác rất quan trọng: sự hợp tác giữa nhiều tổ chức, trong đó có Chính phủ, các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, các Viện và các trường đại học..., nhằm tạo sự tôn trọng đối với môi trường sống nói chung (tôn trọng xã hội, môi trường tự nhiên, tôn trọng vấn đề sử dụng người lao động, tôn trọng khách hàng...), từ đó đưa vị thế của doanh nghiệp lên cao hơn.
Lợi ích hai chiều
Có thể thấy, các doanh nghiệp đều muốn phát triển và phát triển bền vững. Việc áp dụng những nguyên tắc qui chuẩn về CSR hay trở thành DN Xã hội (Social Enterprise), thì cần phải làm cho uy tín của DN tăng lên. Điều đó cũng đồng nghĩa với thương hiệu của doanh nghiệp tăng lên. Áp dụng CRS không phải là cái lợi một chiều từ doanh nghiệp đến cho cộng đồng. Nhờ những đóng góp đó mà uy tín của doanh nghiệp tăng lên. Đây là lợi ích không nhỏ mà DN thu về.
Các công ty ở nhiều nước phát triển đóng góp rất nhiều cho xã hội, từ tiền bạc đến việc bảo vệ môi trường, đảm bảo quyền lợi cho người lao động và cả những vấn đề giáo dục cho xã hội. Chính vì thế, người tiêu dùng tin tưởng những công ty đó và họ mua sản phẩm hoặc làm việc rất nhiệt tình cho những công ty này, giúp những công ty ấy ngày càng mạnh và bền vững hơn.
Nói tới những tập đoàn lớn của nước ngoài đã làm tốt CRS phải kể đến như Ford, IBM, Toyota hay Coca…Tất cả những công ty đã thành công là vì được sự ủng hộ của người tiêu dùng. Những doanh nghiệp đó không chỉ có sản phẩm chất lượng tốt, giá cả phải chăng, mà người dân thấy rằng những công ty đó thực sự có đóng góp lại cho xã hội. Thí dụ hãng Ford bao nhiêu năm nay đã lập ra Ford Foundation để hỗ trợ cho vấn đề bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường, hỗ trợ cho sinh viên. Quỹ này có nhiều hoạt động tài trợ tại Việt Nam. Hoặc như tỷ phú Bill Gates và bà vợ, lập ra quỹ Bill and Melinda Gates Foundation (BMGF) nhằm hỗ trợ việc giảm đại dịch HIV/AIDS tại các nước Châu Phi. Tại Việt Nam, BMGF đang tài trợ cho Dự án mở rộng “Nâng cao khả năng sử dụng máy tính và truy nhập Internet công cộng tại Việt Nam” trong khuôn khổ chương trình sáng kiến Thư viện Toàn cầu do BMGF tài trợ.. Quỹ BMGF sẽ viện trợ khoảng 33,6 triệu USD, trong đó có khoảng 3,75 triệu USD là phần mềm do Microsoft cam kết tài trợ bằng hiện vật.
Cuối tháng 6/2010 tại ARMONK – New York,IBM đã công bố số liệu cho thấy trong vòng 5 năm vừa qua, tập đoàn này đã đóng góp hơn 10 triệu giờ hoạt động tình nguyện tại các cộng đồng trên toàn thế giới – một con số chưa từng có trong lịch sử hoạt động tình nguyện của tất cả các tập đoàn, công ty trên thế giới. Kỷ lục về hoạt động tình nguyện này được công bố cùng với Báo cáo Trách nhiệm Xã hội của Tập đoàn IBM năm 2009 – nội dung của báo cáo bao gồm thông tin tổng quan về hoạt động cộng đồng, trách nhiệm với môi trường, chuỗi cung ứng, các quy định, chính sách và tập quán về lao động của tập đoàn, quản trị và chính sách công.
Ông Stanley Litow, Phó chủ tịch tập đoàn IBM phụ trách Chương trình Cộng đồng và Trách nhiệm xã hội của IBM cho biết: “Nhân viên IBM trên toàn thế giới hiện đang đóng góp cho các cộng đồng địa phương thông qua các hoạt động chia sẻ kiến thức chuyên môn và kỹ năng với các trường học và các tổ chức phi lợi nhuận. Chúng tôi tin tưởng vào sự hợp tác chặt chẽ, bền vững và lâu dài với các cộng đồng, bởi sự hợp tác đó không chỉ tạo đà cho những đóng góp rất lớn mà còn là tiền đề cho những thay đổi tích cực trong dài hạn.”
Bản báo cáo cũng công bố dấu mốc hơn 10 triệu giờ hoạt động tình nguyện của các nhân viên IBM, bao gồm các nhân viên IBM đã nghỉ hưu. Họ đã tham gia vào các hoạt động tình nguyện thông qua một sáng kiến có tên gọi “Cộng Đồng Theo Nhu Cầu” (“On Demand Community”). Thông qua sáng kiến này, các thành viên của cộng đồng có thể tiếp cận rất nhiều nguồn tài nguyên đa dạng, chẳng hạn như các chương trình đào tạo công nghệ cho giáo viên mầm non, thông tin cơ bản về thiết kế Web và các hoạt động tư vấn, đào tạo. Kể từ khi sáng kiến Cộng Đồng Theo Nhu Cầu được khởi xướng, hơn 150.000 nhân viên IBM đã đóng góp hơn 10 triệu giờ hoạt động tình nguyện trên hơn 70 quốc gia. Thông qua các chương trình tình nguyện thuộc sáng kiến này, các cộng đồng còn có cơ hội tiếp cận các danh mục công nghệ của IBM và tiếp cận các nhân viên của IBM để đạt được mục đích thay đổi thành phố, trường học và cộng đồng theo hướng tốt đẹp hơn.
Theo IBM ước tính, hoạt động tình nguyện do nhân viên IBM thực hiện có giá trị tương đương ít nhất là 25 đô la mỗi giờ. Với hơn 10 triệu giờ hoạt động tình nguyện kể từ khi bắt đầu chương trình Cộng Đồng Theo Nhu Cầu, các nhân viên tình nguyện của IBM đã đóng góp ít nhất là 250 triệu đô la, cùng với 36,1 triệu đô la các nhóm tình nguyện đóng góp hàng năm thông qua Chiến dịch Từ thiện của các nhân viên IBM và 180 triệu đô la do tập đoàn IBM đóng góp từ thiện cho cộng đồng.
IBM còn công bố sẽ tài trợ ít nhất 1 triệu đô la nữa để xây dựng một Diễn đàn Dịch vụ Toàn cầu vào tháng 10. Mục tiêu của diễn đàn trực tuyến này là nhằm mở rộng hoạt động cộng tác giữa các doanh nghiệp, chính phủ, cá nhân và toàn bộ xã hội để nâng cao chất lượng dịch vụ.
Doanh nghiệp Việt Nam đã thực hiện CSR
Ở Việt Nam, hầu hết các trường đại học chưa có một giáo trình hay chương trình đào tạo chính qui hay bài bản về vấn đề CSR.
Gần đây Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tiếp nhận từ chương trình phát triển Liên Hiệp Quốc đưa một chương trình hai năm để hỗ trợ cho doanh nghiệp. Chương trình này góp phần tạo dựng mối quan hệ hợp tác giữa chính phủ, các tổ chức và doanh nghiệp để đưa CSR vào trong doanh nghiệp.
Hiện tại có bốn trường đại học được đề nghị hợp tácĐại Học Kinh Tế thành phố Hồ Chí Minh, Đại Học Ngoại Thương Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, Khoa Quản Trị Kinh Doanh của Đại Học Quốc Gia Hà Nội. Chương trình sẽ mời một số các giảng viên, chuyên gia trên thế giới, có kinh nghiệm và chuyên môn về CSR, sang Việt Nam để giảng dạy nội dung này.
Mặc dù không có một tên gọi cụ thể cho CSR của các DN Việt Nam, nhưng mấy năm gần đây, một loạt các hoạt động hướng tới cộng đồng đã được nhiều DN thực hiện.
Trong năm 2009, VNPT có cả một chương trình Vì sự phát triển cộng đồng. Tập đoàn này đã tổng kết lại các hoạt động vì cộng đồng mà VNPT thực hiện trong thời gian qua như các hoạt động chính sách xã hội, nhân đạo, từ thiện, tham gia xóa đói giảm nghèo. Tiêu biểu như việc tài trợ cho các chương trình Nhân tài đất Việt, Thần đồng đất Việt, VNPT chắp cánh tài năng Việt và hỗ trợ các quỹ khuyến học, khuyến tài, thực hiện chương trình xóa đói giảm nghèo và phát triển bền vững cho hai huyện Sìn Hồ và Lai Châu của tỉnh Lai Châu theo Nghị quyết 30a của Chính phủ... VNPT hiện đang triển khai các dự án "Đưa Internet về nông thôn", xã hội hóa tri thức công nghệ thông tin (CNTT), góp phần thu hẹp khoảng cách số giữa nông thôn và thành thị, đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Một đại gia khác trong ngành viễn thông là Viettel đã cùng với Bộ Giáo dục - Đào tạo triển khai đưa Internet về các trường học và đã chú trọng đưa Internet về các vùng sâu, vùng xa. Kể từ khi triển khai công nghệ mạng 3G, Viettel đã tập trung phát triển dịch vụ Internet tốc độ cao qua sóng di động và chính công nghệ với sản phẩm D-com 3G đã giúp sức hiệu quả cho chương trình này của Viettel đẩy nhanh hơn tiến độ kế hoạch đặt ra.
Một doanh nghiệp hàng đầu về Internet tại Việt Nam là VDC đã có một loạt hoạt động xã hội đi kèm phát triển dịch vụ về mọi vùng miền trong cả nước. Trong sứ mệnh mà Công ty tự xác định ghi rõ: Luôn hướng tới khách hàng và tạo lợi ích tối đa cho khách hàng. Thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của khách hàng bằng những sản phẩm - dịch vụ với mẫu mã đa dạng, chất lượng tốt. Công ty cũng ghi rõ: Trách nhiệm đối với xã hội và cộng đồng bao gồm:Giữ vai trò điều tiết, kích cầu và định hướng tiêu dùng cho thị trường cung cấp dịch vụ Internet, truyền số liệu và công nghệ thông tin tại Việt Nam. Phát triển cơ sở hạ tầng và ứng dụng công nghệ thông tin ở các vùng miền khác nhau trong cả nước, đặc biệt là các khu vực miền núi, hải đảo xa xôi. Từng bước xây dựng một văn hoá doanh nghiệp có bản sắc dựa trên cơ sở kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống của dân tộc, qua đó hình thành một tập thể vững mạnh với những con người có ích cho xã hội.
Dù có gọi đúng với tên cộng đồng quốc tế thường dùng hay không thì một số DN Việt Nam, đặc biệt là các DN viễn thông, đã và đang hướng tới sự phát triển bền vững. Mặc dù đây mới chỉ là những hành động tự phát trong cộng đồng DN Việt Nam, nhưng những việc các DN này đã làm là khởi đầu cho bước phát triển mới với tư duy kinh doanh tiến bộ hơn. Họ chính là những người đi tiên phong trong phong trào thực hiện trách nhiệm xã hội của DN tại Việt Nam.
Mạnh Vỹ