Mấy năm gần đây, cụm từ CIO (Chief Information Officer) đã dần trở nên quen thuộc trong lĩnh vực công nghệ thông tin (CNTT). Mọi người thường hiểu CIO là lãnh đạo CNTT của một tổ chức. Trước những đổi mới nhanh chóng về khoa học kỹ thuật, các CIO đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Hội thảo “CIO với thách thức từ công nghệ mới” do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức mới đây đã đề cập trực diện vấn đề này.

 

Nằm trong khuôn khổ Đề án “Hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng CNTT phục vụ hội nhập và phát triển giai đoạn 2005-2010”, Hội thảo nhằm đem đến cho các Lãnh đạo CNTT (CIO) một tầm nhìn chiến lược về việc ứng dụng các công nghệ mới cũng như những thông tin về công nghệ chủ đạo trong điện toán đám mây và ảnh hưởng của nó tới các CIO, các tổ chức trong hiện tại và tương lai gần.

 

Theo TS. Mai Anh, Phó chủ tịch Câu lạc bộ CEO & CIO Việt Nam thì cần hiểu rõ những trách nhiệm, nghĩa vụ của một CIO. Ông cho rằng, trong doanh nghiêp, CIO là người lãnh đạo chịu trách nhiệm toàn bộ việc thiết kế , xây dựng và vận hành hệ thống thông tin và việc xử lý thông tin của một tổ chức trong đó có cả các Trung tâm dữ liệu (Data Centers). CIO cũng là người tham gia phát triển kinh doanh, định hướng chiến lược trong việc ứng dụng công nghệ thông tin, nhất là ứng dụng Kinh doanh điện tử (E Bussines) để tạo ra giá trị gia tăng của hoạt động kinh doanh . Do đó, người giữ cương vị CIO có trách nhiệm: Đề xuất việc thiết lập, hoàn thiện hay đổi mới quy trình hoạt động kinh doanh định hướng ứng dụng CNTT; Xây dựng chiến lược triển khai hệ thống thông tin đáp ứng đòi hỏi phát triển và định hướng mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp; Thiết lập và vận hành hạ tầng CNTT của doanh nghiệp; Chịu trách nhiệm tích hợp thông tin và dữ liệu giữa các mảng kinh doanh của doanh nghiệp; Tạo ra giá trị gia tăng cho hoạt động kinh doanh qua ứng dụng CNTT; Tạo ra các hướng hoạt động kinh doanh mới qua việc ứng dụng CNTT; Phối hợp chặt chẽ với giám đốc điều hành và lãnh đạo các mảng hoạt động khác của doanh nghiệp để cùng điều hành doanh nghiệp. Với trách nhiệm đó bắt buộc CIO phải có kiến thức và kinh nghiệm tổ chức, lãnh đạo chuyên ngành CNTT. Đồng thời, CIO phải nắm bắt được xu thế phát triển của công nghệ nhất là sự phát triển của CNTT và sự thay đổi của phương thức ứng dụng CNTT trong doanh nghiệp.

 

Mặc dù cách hiểu về người đảm trách cương vị CIO và những công việc đã được xác lập, đã có một số hoạt động liên quan đến CIO như: Tôn vinh CIO xuất sắc các nước Đông Dương; Câu lạc bộ CEO & CIO được Bộ Nội Vụ ra QĐ thành lập…. nhưng chưa có văn bản pháp lý nào của Nhà nước chính thức công nhận chức danh này. Nghị định 64 của Chính phủ về hướng dẫn thực hiện luật Công nghệ thông tin có quy định chức danh giám đốc Trung tâm Tin học các Bộ ngành, giám đốc sở Thông tin truyền thông các tỉnh, Thành phố là lãnh đạo CNTT, nhưng chưa có văn bản nào quy định chức năng, nhiệm vụ, vai trò của lãnh đạo CNTT là gì và vị trí này có phải là CIO không.

 

Các doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam, có sự phân vai trong ban lãnh đạo thành các chức danh như giám đốc điều hành (CEO), giám đốc tài chính (CFO), giám đốc kỹ thuật (CTO), giám đốc CNTT (CIO), v.v… do vậy CIO là một chức danh chính thức trong ban lãnh đạo và thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn.

 

Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, chức danh CIO rất mờ nhạt, tuy rằng một số mảng chức năng của CIO doanh nghiệp đang được triển khai, nhất là tại các DN có ứng dụng CNTT. Tại một số công ty, kể cả các tập đoàn lớn, các DN năng động trong việc ứng dụng CNTT có thể có bộ phận hay phòng CNTT, nhưng người phụ trách bộ phận này chủ yếu lo bảo quản, vận hành hệ thống CNTT của doanh nghiệp. Chức danh CIO chưa tồn tại trong cơ cấu nhân sự lãnh đạo của công ty, tập đoàn này. 

 

Mặc dù cụm từ viết tắt CIO đã rất quen thuộc với cộng đồng ICT Việt Nam nhưng nó vẫn lạ lẫm trong hệ thống chức danh cả trong các cơ quan nhà nước và các doanh nghiệp.

 

 

Ông Hoàng Văn Dũng - Phó Chủ tịch thường trực VCCI cho rằng, việc nắm bắt được xu hướng và lựa chọn đúng công nghệ để áp dụng cho đơn vị là điều không dễ. Hiện nay, với xu thế phát triển không ngừng của các công nghệ mới đặc biệt trong lĩnh vực CNTT, việc lựa chọn công nghệ phù hợp là một bài toán khó với rất nhiều các tổ chức, doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, CIO với tư cách là người định hướng CNTT cho tổ chức, doanh nghiệp có một vai trò đặc biệt quan trọng.

 

Ông Nguyễn Thành Phúc - Cục trưởng Cục Ứng dụng CNTT, Bộ Thông tin và Truyền thông đã trình bày về các chính sách thúc đẩy ứng dụng CNTT của Nhà nước, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến xu thế điện toán đám mây (Cloud computing).

 

Mọi nhu cầu về CNTT từ hạ tầng đến dịch vụ đều được cung cấp đầy đủ dưới dạng một dịch vụ ứng dụng điện toán đám mây

 

Điện toán đám mây còn gọi là điện toán máy chủ ảo, là mô hình điện toán sử dụng các công nghệ máy tính và phát triển dựa vào mạng Internet. Thuật ngữ "đám mây" ở đây là lối nói ẩn dụ chỉ mạng Internet (dựa vào cách được bố trí của nó trong sơ đồ mạng máy tính) và như một liên tưởng về độ phức tạp của các cơ sở hạ tầng chứa trong nó. Ở mô hình điện toán này, mọi khả năng liên quan đến công nghệ thông tin đều được cung cấp dưới dạng các "dịch vụ", cho phép người sử dụng truy cập các dịch vụ công nghệ từ một nhà cung cấp nào đó "trong đám mây" mà không cần phải có các kiến thức, kinh nghiệm về công nghệ đó, cũng như không cần quan tâm đến các cơ sở hạ tầng phục vụ công nghệ đó. Theo tổ chức xã hội máy tính IEEE thì nó là hình mẫu trong đó thông tin được lưu trữ thường trực tại các máy chủ trên Internet và chỉ được lưu trữ tạm thời ở các máy khách, bao gồm máy tính cá nhân, trung tâm giải trí, máy tính trong doanh nghiệp, các phương tiện máy tính cầm tay…

 

Điện toán đám mây là sự kết hợp giữa các khái niệm Hạ tầng hướng dịch vụ (Infrastructure-as-a-Service - IaaS), Nền tảng hướng dịch vụ (Platform-as-a-Service - PaaS), Phần mềm hướng dịch vụ (Software-as-a-Service - SaaS) và một số công nghệ mới trong thời gian gần đây. Toàn bộ dịch vụ và công cụ thực hiện dịch vụ được quản lý bởi nhà cung cấp dịch vụ, người dùng chỉ cần có một máy tính cá nhân và khả năng truy nhập Internet. Trong tương lai gần, phương thức cung cấp dịch vụ CNTT sẽ có thay đổi lớn nhờ công nghệ điện toán đám mây

 

Công nghệ này cho phép người sử dụng truy cập để thuê dịch vụ CNTT từ một nhà cung cấp nào đó "trong đám mây" mà không cần phải có các kiến thức, kinh nghiệm về công nghệ đó, cũng như không cần đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ công nghệ đó. Lúc này, vị trí của CIO sẽ có sự thay đổi cơ bản cả về chức năng, nhiệm vụ và phẩm chất. Ông Mai Anh nhấn mạnh: “Không phải điện toán đám mây mà việc ứng dụng điện toán đám mây làm CIO phải có tầm nhìn chiến lược mới về vai trò của mình trong doanh nghiệp”.

 

Chính hình thái cung cấp dịch vụ CNTT mới với công nghệ điện toán đám mây sẽ làm thay đổi cơ bản chức năng nhiệm vụ, phẩm chất và chỗ đứng của CIO trong doanh nghiệp. CIO sẽ không còn đóng vai trò phục vụ của một kỹ thuật viên CNTT (CTO) mà là người hoạch định chiến lược ứng dụng CNTT và chiến lược thuê ngoài các ứng dụng này. Mọi ứng dụng CNTT, cả ứng dụng TMĐT của một doanh nghiệp cũng có thể được thuê ngoài một phần qua hình thức dịch vụ BPO (Bussiness Proccess Outsourcing) hay toàn bộ qua dịch vụ điện toán đám mây. CIO cũng không còn vai trò hoạch định mua sắm, đổi mới, vận hành hệ thống thiết bị CNTT và phần mềm của DN

 

Với điện toán đám mây, không lâu nữa các DN sẽ không cần có CIO với vai trò như hiện tại nữa. CIO thế hệ tương lai phải thực sự đóng vai trò người quản lý doanh nghiệp. Nhiều học giả cho rằng trong tương lai gần, vai trò và chức danh CIO sẽ được thay thế bằng chức danh CPO (Chief Procces Officer); CIO (hay CPO) phải dùng hiểu biết của mình về hướng phát triển của công nghệ để thiết kế, tối ưu hoá và quản lý quy trình hoạt động kinh doanh của DN

 

Tuy nhiên, Ông Đào Đình Khả, Giám đốc Trung tâm Chứng thực Chữ ký số quốc gia cho rằng: Nếu như mô hình điện toán đám mây dường như ngày càng được ưa chuộng thì vấn đề bảo mật chính là rào cản lớn nhất quyết định liệu điện toán đám mây có được sử dụng rộng rãi nữa hay không. Với những rủi ro như không quản lý được môi trường tác nghiệp, tính không rõ ràng về các ứng dụng… mô hình này đòi hỏi phải có những chính sách bảo mật tương ứng và tương thích với chính sách bảo mật của người dùng, cũng như tính xác thực của cả nhà cung cấp và người truy cập.

 

Vấn đề an ninh, an toàn thông tin trong điện toán đám mây liên quan đến một tập hợp lớn các chính sách, các công nghệ, và những kiểm soát được triển khai để bảo vệ các dữ liệu, các ứng dụng và hạ tầng có liên quan đến điện toán đám mây.

 

Mặc dù vậy, hầu hết các nhà cung cấp thiết bị phần cứng, phần mềm và dịch vụ CNTT hàng đầu thế giới như IBM, Microsoft, Oracle, Intel, Google… đều đang chạy đua công nghệ này. Có lẽ những lợi ích do điện toán đám mây mang lại đã thuyết phục được cả nhà cung cấp và người tiêu dùng trên thế giới. Xu thế phát triển công nghệ này ngày một rõ ràng hơn và những CIO đang đứng trước những thay đổi lớn trong công tác quản lý của mình.